Tüp bebek tedavisi yedi aşamadan oluşur: ön görüşme ve tetkikler, yumurtalıkların uyarılması, gelişimin ultrasonla takibi, yumurta toplama işlemi, laboratuvarda döllenme ve embriyo takibi, embriyo transferi ve son olarak gebeliği destekleyen luteal faz. Her aşamanın kendi kararları ve kendi zaman ölçeği vardır.
| Aşama | Süre | Verilen karar |
|---|---|---|
| 1. Ön görüşme ve tetkikler | 1 ile 4 hafta | Tedavi endikasyonu ve protokol seçimi |
| 2. Yumurtalıkların uyarılması | 8 ile 12 gün | İlaç dozu ve süresi |
| 3. Ultrasonla takip | Uyarı dönemi içinde | Çatlatma iğnesinin zamanı |
| 4. Yumurta toplama (OPU) | 15 ile 20 dakika | Toplanan yumurtaların olgunluğu |
| 5. Döllenme ve embriyo takibi | 3 ile 5 gün | Klasik yöntem mi mikroenjeksiyon mu, transfer günü |
| 6. Embriyo transferi | 5 ile 10 dakika | Transfer edilecek embriyo ve sayısı |
| 7. Luteal faz | 10 ile 12 gün | Destek tedavisinin biçimi |
İlk görüşmede çiftin öyküsü baştan alınır: ne kadar süredir gebelik denendiği, daha önce yapılmış tetkikler ve tedaviler, geçirilmiş ameliyatlar, adet düzeni, ailede bilinen hastalıklar ve kullanılan ilaçlar. Bu görüşmenin amacı yalnızca tedaviye başlamak değil, gebeliğin neden oluşmadığını ortaya koymaktır.
Kadında adetin başında hormon tetkikleri, yumurtalık rezervini gösteren AMH değeri, ultrasonla folikül sayımı, rahim filmi (HSG) ya da gerektiğinde histeroskopi ve tiroit tetkikleri istenir. Erkekte sperm tahlili ilk basamaktır ve genellikle iki ayrı örnekle doğrulanır. Sonuçlar birlikte değerlendirildiğinde tedavinin gerekli olup olmadığı ve hangi protokolle yürüyeceği netleşir. Daha ayrıntılı anlatım için tüp bebek tedavisine nasıl başlanır sayfasına bakabilirsiniz.
Doğal döngüde her ay tek bir yumurta olgunlaşır. Tedavide amaç aynı anda birden fazla yumurta geliştirmektir; böylece laboratuvarda değerlendirilebilecek embriyo sayısı artar. Genellikle adetin ikinci ya da üçüncü gününde, karın bölgesine yapılan ince uçlu iğnelerle hormon tedavisine başlanır. İğneler evde uygulanabilir ve ortalama 8 ile 12 gün sürer.
Doz kişiye özeldir. Yaş, yumurtalık rezervi ve varsa önceki tedavilerin yanıtı belirleyicidir. Rezervi düşük olan bir hastada yüksek doz otomatik olarak daha çok yumurta anlamına gelmez; bu nedenle plan bireysel kurulur. Bu dönemde erken yumurtlamayı önlemek için ek bir ilaç da eklenir.
Uyarı döneminde ortalama iki ya da üç kez kontrole gelinir. Her kontrolde foliküllerin çapı ölçülür, gerekirse kan tetkiki bakılır ve doz yeniden ayarlanır. Takibin iki işlevi vardır: yanıtı doğru okumak ve yumurtaların olgunlaştığı anı yakalamak.
Foliküller hedeflenen çapa ulaştığında son olgunlaşmayı sağlayan çatlatma iğnesi belirli bir saatte yapılır. Bu saat kritiktir; yumurta toplama işlemi bundan 34 ile 36 saat sonrasına planlanır. Saatin kaçırılması döngünün kaybedilmesine yol açabilir.
İşleme aç gelinir. Vajinal ultrason eşliğinde ince bir iğneyle foliküllerden sıvı çekilir ve içindeki yumurtalar toplanır. Hafif anestezi altında yapılır, ortalama 15 ile 20 dakika sürer. Kesi yoktur, dikiş atılmaz. Birkaç saatlik gözlemin ardından aynı gün eve dönülür. İşlem sonrasında hafif kasık ağrısı ve lekelenme olabilir; bunlar beklenen bulgulardır.
Toplanan yumurtaların hepsi olgun olmayabilir. Sayıdan çok olgunluk önemlidir; yalnızca olgun yumurtalar işleme alınır. Aynı gün eşten sperm örneği alınır ve laboratuvarda hazırlanır. Menide sperm bulunmayan olgularda örnek testisten cerrahi yolla elde edilir ve bu işlem aynı güne planlanır.
Klasik yöntemde yumurta ve sperm aynı kabın içinde bırakılır, döllenmenin kendiliğinden olması beklenir. Mikroenjeksiyonda ise tek bir sperm mikroskop altında doğrudan yumurtanın içine verilir. Sperm parametrelerinin düşük olduğu olgularda ve daha önce döllenme sorunu yaşanmış çiftlerde mikroenjeksiyon tercih edilir. Ayrıntı için mikroenjeksiyon (ICSI) nedir sayfasına bakabilirsiniz.
Döllenmenin gerçekleşip gerçekleşmediği ertesi gün değerlendirilir. Embriyolar özel kültür ortamında izlenir; bir bölümü belirli bir noktadan sonra gelişimini sürdüremez. Bu, laboratuvarda yapılan doğal bir elemedir ve beklenen bir durumdur. Transfer 3. günde ya da 5. günde (blastokist aşaması) yapılabilir. Embriyo sayısı azsa erken transfer, sayı yeterliyse 5. güne kadar beklemek tercih edilir.
Genetik inceleme planlanmışsa embriyonun dış tabakasından (trofektoderm) küçük bir örnek alınır. Bu tabaka sonradan plasentaya dönüşen bölümdür; bebeğin geliştiği iç hücre kütlesine dokunulmaz. İşlem her çifte uygulanmaz; tekrarlayan başarısızlık, tekrarlayan gebelik kaybı, ileri kadın yaşı ve bilinen kalıtsal hastalık taşıyıcılığı bulunan çiftlerde gündeme gelir. Genetik inceleme bir cinsiyet belirleme işlemi değildir; tıbbi zorunluluk dışında cinsiyet seçimi Türkiye’de kesinlikle yasaktır. Yumurta ve sperm bağışı ile taşıyıcı annelik de kesinlikle yasaktır.
İnce ve yumuşak bir kateterle, ultrason eşliğinde embriyo rahim içine bırakılır. İşlem 5 ile 10 dakika sürer ve genellikle anestezi gerektirmez. Mesanenin bir miktar dolu olması ultrason görüntüsünü netleştirdiği için istenebilir. Transfer sonrası kısa bir dinlenmenin ardından eve dönülür.
Transfer edilecek embriyo sayısı yönetmelikle sınırlandırılmıştır; temel amaç çoğul gebelik riskini azaltmaktır. Transfer edilmeyen kaliteli embriyolar dondurularak saklanır ve sonraki bir döngüde çözülerek kullanılabilir. Bazı durumlarda taze transfer bilinçli olarak yapılmaz: yumurtalıkların aşırı uyarılma riski, rahim iç tabakasının o döngüde uygun kalınlığa ulaşmaması ve genetik inceleme sonucunun beklenmesi bunların başında gelir.
Transferden sonra rahim iç tabakasını desteklemek için progesteron içeren ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar vajinal jel, fitil ya da iğne biçiminde olabilir ve gebelik saptanırsa bir süre daha sürdürülür. Bu dönemde yatak istirahati gerekmez; günlük hayata dönmek sonucu olumsuz etkilemez.
Gebelik testi (beta hCG) transferden yaklaşık 10 ile 12 gün sonra kan tetkikiyle yapılır. Erken yapılan idrar testleri çatlatma iğnesinin etkisiyle yanıltıcı olabilir. Test pozitif çıkarsa değer birkaç gün arayla tekrarlanır ve ardından ultrasonla gebelik kesesi değerlendirilir.
Denemeden sonuç alınamadığında nedenlerin nasıl araştırıldığı tüp bebek neden tutmaz sayfasında, sürelerin dağılımı ise tüp bebek ne kadar sürer sayfasında ele alınıyor.
Sürecin bütünü İstanbul’da tüp bebek tedavisi sayfasında toplu halde bulunuyor. Aşamaların üçü (ultrason kontrolleri, yumurta toplama ve transfer) yüz yüze yapılır; bir döngüde ortalama üç ile beş randevu anlamına gelir. Doç. Dr. Serkan Oral, Kadıköy Kızıltoprak’ta Bağdat Caddesi üzerinde hasta kabul etmektedir. Üsküdar, Ataşehir, Maltepe, Kartal ve Pendik yönünden Marmaray ve metro ile, Avrupa Yakası’ndan ise Marmaray ve vapur bağlantılarıyla erişim mümkündür. Bölgesel ayrıntı için Kadıköy tüp bebek, Anadolu Yakası tüp bebek ve Avrupa Yakası’ndan ulaşım sayfalarına, hekim seçiminde nelere bakılacağı için tüp bebek doktoru nasıl seçilir ve İstanbul tüp bebek doktoru sayfalarına bakabilirsiniz.
Tedavi yedi aşamadan oluşur: ön görüşme ve tetkikler, yumurtalıkların uyarılması, gelişimin ultrasonla takibi, yumurta toplama işlemi, laboratuvarda döllenme ve embriyo takibi, embriyo transferi ve gebeliği destekleyen luteal faz.
Çiftin öyküsü baştan alınır: ne kadar süredir gebelik denendiği, önceki tetkik ve tedaviler, geçirilmiş ameliyatlar, adet düzeni, ailede bilinen hastalıklar ve kullanılan ilaçlar. Amaç yalnızca tedaviye başlamak değil, gebeliğin neden oluşmadığını ortaya koymaktır.
Çatlatma iğnesi, foliküller hedeflenen çapa ulaştığında yumurtaların son olgunlaşmasını sağlar. Belirli bir saatte yapılır ve yumurta toplama işlemi bundan 34 ile 36 saat sonrasına planlanır. Saatin kaçırılması döngünün kaybedilmesine yol açabilir.
Hayır. İşlem vajinal ultrason eşliğinde ince bir iğneyle yapılır; kesi yoktur ve dikiş atılmaz. Hafif anestezi altında ortalama 15 ile 20 dakika sürer. Birkaç saatlik gözlemin ardından aynı gün eve dönülür.
Hayır. Toplanan yumurtaların bir bölümü olgun olmayabilir ve yalnızca olgun olanlar işleme alınır. Bu nedenle toplanan yumurta sayısından çok olgunluk oranı önemlidir. Sayı ile elde edilen embriyo sayısı aynı şey değildir.
Sperm sayısı, hareketi veya yapısında bozukluk varsa, menide sperm bulunmayıp cerrahi yolla elde edildiyse ve daha önceki denemede döllenme sorunu yaşandıysa mikroenjeksiyon tercih edilir. Tek bir sperm doğrudan yumurtanın içine verilir.
Biyopsi embriyonun dış tabakasından alınır. Bu tabaka sonradan plasentaya dönüşen bölümdür; bebeğin geliştiği iç hücre kütlesine dokunulmaz. İşlem deneyimli ellerde yapıldığında embriyonun gelişimini sürdürmesi beklenir.
Yumurtalıkların aşırı uyarılma riski varsa, rahim iç tabakası o döngüde uygun kalınlığa ulaşmadıysa veya genetik inceleme sonucu bekleniyorsa taze transfer yapılmaz. Embriyolar dondurulur ve sonraki bir döngüde çözülerek transfer edilir.
Transferden sonra rahim iç tabakasını desteklemek için progesteron içeren ilaçlar kullanılır. Vajinal jel, fitil ya da iğne biçiminde olabilir. Gebelik saptanırsa bir süre daha sürdürülür. Bu dönemde yatak istirahati gerekmez.
Yüz yüze yapılan aşamalar uyarı dönemindeki ultrason kontrolleri, yumurta toplama günü ve embriyo transferidir. Buna gebelik testi randevusu eklenir. Bir döngüde ortalama üç ile beş kez randevuya gelinir.
Her zaman değil. Uyarıya zayıf yanıt varsa döngü iptal edilip protokol değiştirilebilir. Döllenme olmazsa sonraki döngüde laboratuvar yaklaşımı değişir. Elde dondurulmuş embriyo varsa yalnızca transfer aşaması tekrarlanır.
Tanı ve tedavi için doktorunuza danışınız. Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez.
Tedavilerimiz ve ücretsiz danışmanlık hakkında detaylı bilgi için lütfen bizimle iletişime geçmekten çekinmeyin
